Spreker Ruben Mersch stelt een vraag die schuurt: is ziekte echt vooral het gevolg van slechte keuzes? In zijn lezingen over gezondheid en welzijn fileert hij het hardnekkige idee dat mensen vooral zelf verantwoordelijk zijn voor hun gezondheid. En geeft hij aan waarom empathie belangrijker is dan pillen.
Zijn verhaal is ook relevant voor organisaties die willen nadenken over wellbeing op de werkvloer.
Gezondheid zien we vaak als een individueel probleem. Word je ziek? Dan heb je waarschijnlijk iets verkeerd gedaan. Slecht gegeten, te weinig bewogen of ongezond geleefd. Dat idee zit diep. En eerlijk? Het voelt ook comfortabel. Want als gezondheid vooral afhangt van de juiste keuzes, dan lijkt de wereld tenminste logisch en controleerbaar.
Maar klopt dat wel? Wat als gezondheid en welzijn veel minder te maken hebben met individuele keuzes dan we denken? Wat als omgeving, stress en eenzaamheid veel zwaarder doorwegen? En wat als de echte hefboom voor gezondere mensen niet meer informatie is, maar meer empathie?
Je kan als zorgverlener de samenleving niet veranderen. Maar je hebt wel een ander wapen: empathie. Dat is geen geitenwollensokkenidee, maar harde wetenschap: studie na studie toont aan dat empathie het vertrouwen verhoogt en stress verlaagt – precies de mechanismen die gezondheid sturen.
In deze blog, geïnspireerd door de inzichten van Ruben Mersch, lees je:
- waarom gezondheid niet alleen afhangt van gedrag, en niet zozeer een individuele maar wel een maatschappelijke verantwoordelijkheid is,
- welke factoren écht een impact hebben op welzijn,
- waarom empathie belangrijker is dan nog meer kennis of campagnes.
Gezondheid en welzijn zijn meer dan een kwestie van gedrag
We kijken opvallend streng naar gezondheid. Roken, fastfood eten, te weinig bewegen: voor elke kwaal lijkt er wel een schuldige klaar te staan. Maar zodra gezondheid herleid wordt tot gedrag, schuiven we ook de verantwoordelijkheid door naar het individu. Naar de roker. Naar de fastfoodeter. Naar iedereen die het zogezegd niet goed genoeg doet.
Dat lijkt logisch, maar dat verhaal klopt niet. Het is niet alleen te simpel. Het is ook schadelijk. Want als we de verkeerde oorzaak aanwijzen, zoeken we automatisch ook naar de verkeerde oplossingen.
Precies daar zet Ruben Mersch de discussie op scherp. Hij toont hoe ons beeld van gezondheid vaak moraliserend is, terwijl de realiteit veel complexer is.
Wat bepaalt gezondheid echt?
We doen vaak alsof gezondheid een optelsom is van persoonlijke keuzes. Wat je eet, hoeveel je beweegt, of je rookt of niet. Maar in werkelijkheid spelen andere factoren vaak een grotere rol.
Denk aan:
- de omgeving waarin je leeft,
- de mensen rondom je,
- de druk waaronder je staat,
- de mate van veiligheid, rust en verbondenheid die je ervaart.
Met andere woorden: gezondheid en welzijn ontstaan niet alleen in gedrag, maar ook in context.
Dat maakt het verhaal minder comfortabel, maar wel eerlijker. Want wie echt wil begrijpen waarom mensen uitvallen, ziek worden of minder veerkrachtig zijn, moet verder kijken dan levensstijl alleen.
Eenzaamheid, trauma en stress hebben grote invloed op welzijn
Sommige inzichten zijn confronterend. Eenzaamheid heeft bijvoorbeeld een grotere impact op je gezondheid dan roken. Een jeugdtrauma kan je kans op ziekte sterker verhogen dan overgewicht. En dan wordt het ineens een stuk moeilijker om te zeggen: eigen schuld.
Ook de kloof tussen rijk en arm gaat niet alleen over geld. Ze gaat ook over gezondheid. In Vlaanderen spreken we over meer dan tien gezonde levensjaren verschil. In Nederland loopt dat zelfs op tot 23 jaar. Dat is geen detail. Dat is een volledig ander leven.
En dan is er nog chronische stress. Niet de stress van een drukke dag, maar de stress van altijd alert moeten zijn. Altijd moeten opletten. Altijd moeten overleven. Dat is geen randfenomeen. Dat is een stille motor achter ziekte.
Het zijn precies die mechanismen die Ruben Mersch blootlegt in zijn lezingen. Niet om mensen machteloos te maken, wel om het gesprek eindelijk eerlijk te voeren.
Waarom kennis alleen niet genoeg is voor wellbeing op de werkvloer
Als gezondheid zo sterk afhangt van context, lijkt de oplossing eenvoudig: mensen beter informeren. Meer kennis. Meer bewustwording. Meer campagnes. Maar ook dat is te simpel. Want we overschatten vaak wat kennis doet, én onderschatten hoe sterk gedrag verbonden is met vertrouwen, omgeving en emotie.
Mensen doen namelijk zelden alleen wat juist is. Ze doen vooral wat vertrouwd voelt. Wat past binnen hun leefwereld. Wat aansluit bij hun ervaring. Dat zie je bijvoorbeeld bij vaccinatietwijfel. Die los je niet op met nog meer cijfers of nog betere argumenten. Als vertrouwen ontbreekt, maakt extra informatie vaak weinig verschil.
Dat is lastig om te aanvaarden, zeker voor wie werkt rond gezondheid, communicatie of wellbeing op de werkvloer. Maar het is wel de realiteit.
Empathie als hefboom voor gezondheid en welzijn
Als kennis niet volstaat, wat werkt er dan wel? Het antwoord is minder spectaculair dan technologie. En misschien wordt het net daarom zo vaak onderschat: empathie. Niet als soft of vaag begrip, maar als iets met echte impact.
Studie na studie toont hetzelfde: empathie verhoogt vertrouwen en verlaagt stress.
En laat dat nu net twee belangrijke factoren zijn die gezondheid sterk beïnvloeden. Dat maakt empathie relevant voor veel meer dan alleen de zorg.
Ook daarin is Ruben Mersch verfrissend. Hij verschuift de aandacht van individuele schuld naar menselijke context. Van oordelen naar begrijpen. Van controleren naar verbinden.
Empathie is een strategische keuze op de werkvloer
Empathie is niet alleen iets voor artsen of hulpverleners. Het is ook een strategische keuze voor leiders, HR-teams en organisaties die werk willen maken van welzijn op het werk.
De belangrijkste vraag is dan niet alleen: hoe informeren we mensen beter? Maar ook:
- voelen mensen zich gehoord?
- voelen ze zich begrepen?
- voelen ze zich veilig?
Want dat bepaalt gedrag, gezondheid en uiteindelijk ook prestaties, betrokkenheid en veerkracht op de werkvloer.
Je kunt de samenleving niet in je eentje veranderen. Maar je kunt wel de context beïnvloeden waarin mensen werken, leven en keuzes maken. En precies daar zit vaak meer impact dan in eender welke tool, campagne of technologie.
Waarom dit gesprek over gezondheid vandaag zo belangrijk is
Wat vooral blijft hangen, is hoe hard we blijven optimaliseren zonder echt te verbeteren. We bouwen systemen die efficiënter zijn. We investeren in technologie. We sturen bij met informatie en campagnes. Maar als we de mens uit het verhaal halen, blijven we rond hetzelfde probleem draaien.
Daarom gaat dit onderwerp niet alleen over zorg. Het gaat ook over leiderschap, beleid en hoe we als samenleving naar mensen kijken.
En dat maakt dit gesprek relevant voor iedereen die bezig is met gezondheid en welzijn.
Voor organisaties is dat geen abstract debat. Het raakt aan absenteïsme, werkdruk, vertrouwen, psychologische veiligheid en duurzame inzetbaarheid. Net daarom blijft een lezing van Ruben Mersch nazinderen.
Boek Ruben Mersch als spreker
Ik zat in de zaal van het O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis in Waregem toen Ruben Mersch dit verhaal bracht, onder de titel: ‘Emoties in de zorg: waarom ratio en technologie niet volstaan‘. Geen geruststellend verhaal. Geen simpele oplossingen. Wel een reeks inzichten die hard binnenkwamen.
- Chronische stress door armoede en sociale ongelijkheid tast onze gezondheid dieper aan dan ongezonde gewoontes.
- Empathie werkt: patiënten van empathische zorgverleners ervaren minder pijn en hebben betere gezondheidsuitkomsten.
- Gezondheid draait niet alleen om wat we weten, maar veel meer om hoe we leven, met wie en onder welke druk. En we gaan pas vooruit als we dat durven erkennen.
Ruben Mersch doet iets wat weinig sprekers kunnen: hij laat je niet alleen luisteren, maar ook herdenken. En misschien is dat vandaag exact wat nodig is.
Ben je op zoek naar een spreker die gezondheid en welzijn op een scherpe, verrassende en menselijke manier benadert? Dan is Ruben Mersch een naam die blijft nazinderen. Hij schreef als wetenschapsjournalist verschillende boeken over de wetenschappelijke methode en het menselijk denken, was opiniemaker voor De Standaard en correspondent gezondheid bij De Correspondent.
Boek Ruben Mersch voor je event of ontdek via Sprekerspool welke andere spreker rond welzijn, mentale gezondheid en wellbeing op de werkvloer past bij jouw organisatie en doelgroep.
Of ontdek via Sprekerspool welke andere spreker rond welzijn, mentale gezondheid, veerkracht en wellbeing op de werkvloer past bij jouw organisatie en doelgroep.
Neem contact op met Sylvie en ze stelt je meteen een gerichte selectie voor.